جمعه بیست و سوم اردیبهشت 1384
خدمات وبلاگها و RSS در اطلاع رساني
چگونه مي توان از وبلاگها در خدمات كتابداري و اطلاع رساني استفاده كرد؟
وبلاگها را اساسا بعنوان يك سرويس آگاهي رساني حرفه اي تلقي مي كنم. با در نظر گرفتن خدمات Rss مربوط به آن كه يك تكنولوژي جهت افزايش استفاده از وبلاگها است، در اين مقاله برآنم كه بصورت وسيع تر، به وبلاگها بعنوان يك منبع اطلاعاتي در خدمات كتابداري و اطلاع رساني، نگاه مختصري بيندازم.
جهت دوره كردن رئوس مطالب؛يك وبلاگ يك صفحه وب روزآمد است كه معمولا توسط يك شخص بوجود مي آيد و غالبا اطلاعات آن شخصي است و به شكل روزانه و بر اساس ترتيب تاريخي مطالب و به صورت طبيعي توسط نرم افزار خاصي تنظيم مي شود.مدخلهاي آن كوتاهند و هر چند ساعت يك بار يا بندرت هر چند روز يكبار روزآمد مي شود.محتوي آن موضوعي است و وبلاگها مي توانند نقطه نظرات مخصوص و حتي شخصيتي داشته باشند.
معمولا يك وبلاگ يك اتوبيوگرافي روزانه،گزارش فعاليتها و گاهي علايق شخصي است[2] (مانند Memex1.1 كه بوسيله آكادمي روزنامه نگاري john naughtonتهيه مي شود) . اما غالبا ارزش محدود شده اي دارد؛چون هر كسي مي تواند نظراتش را منعكس كند.به هر حال ممكن است دنياي آنها جالب باشديانباشد.بيشترين فايده آن مي تواند براي كساني باشد كه مطالب عمومي را گزارش داده و در مورد آنها نظر مي دهند مثل وبلاگ نويسان بغداد[3] كه پس از تجاوز به عراق شروع به گزارش نويسي كردند اما آيا بايد كارآنها را وبلاگ نويسي ناميد يا حضور در زمينه جنگ؟ وبلاگهاي آنها شامل يك ركورد روزانه از پستهاي آمريكايي11/9 [4] و تاثيرآن بر جهان، بعلاوه ي مواد مختلفي از منابع خبري بودند؛اين موارد مي تواند بعنوان روزنامه نگاري تلقي شود وبرخي افراد اين شيوه روزنامه نگاري را به بحث گذاشته اند ؛ در اين شيوه هر كسي بايد قادر به توصيف وقايع ،بدون دخالت ويراستاران ، با تكيه بر هر نقد بعنوان كنترل كيفيت، باشد. ساير اخبار مربوط به وبلاگها ممكن است محتوي حرفه اي داشته باشند مثل: عوامل توسعه اقتصادي(اطلاعات و دانش در موارديكه توسعه اقتصادي در راس امور است)[5] و وبلاگ گوگل[6] .
تعداد زيادي از وبلاگهاشامل ليستي از مقالات جالب مجلات، قسمتهايي از وبلاگها و وب سايتهاي ديگر و... همراه با نظرات ديگران،در يك زمينه موضوعي هستند كه كامپايلر به آنها بر مي خورد مثل مجله الكترونيكيDan Gillmor در زمينه تكنولوژي[7] ،(اخبار، نقدها)يا مجله Things (اخبار نوشته شده در موضوعات،گذشته،حال و آينده آنها)[8] .موارد ديگر مي تواند ليستي از منابع جديد وب باشد مثل منابع مواد آموزشي مهندسي از مركز آموزش مواد در انگلستان [9]يا "Marylaine block's long –established neat new staff" كه من اين هفته روي وب پيدا كردم[10].
موارديكه معمولا در يك وبلاگ ديده مي شود عبارتنداز:
1-يك آرشيو از آيتم هاي گذشته (كه ممكن است قابليت جستجو داشته باشد)؛
2- توانايي خوانندگان جهت نظر دهي روي مطالب وبلاگ؛نظرات مي توانند جامع باشند.در اين قسمت مي توان به وبلاگهاي مربوط ،يا فقط به آنها يي كه به نظر نويسنده جالب هستند، لينك داد.مطالب ممكن است در قالب دسته بنديهايي ظاهر شوند.
يافتن و جستجوي وبلاگها
تعداد زيادي راهنماههاي عمومي وبلاگها مانند:Blograma وجود دارد[11](تا زمانيكه من اين مقاله را نوشتم تقريبا 8000 وبلاگ ليست شده بود) و راهنماهايي كه راهنما ها را ليست مي كنند:(Fagan finderشامل: وبلاگها، مجلات و Rss )[12]. هر دوي راهنماههاي ياهو[13] و Open Directory[14] بخشهاي اختصاصي براي وبلاگها دارند. راهنماههاامكان تورق با موضوع و يا جستجوي توصيفي را دارند.
موتورهاي جستجوي مهم مانند google و alltheweb و موتورهاي جستجوي تخصصي تر مثل Daypop[15] محتوي وبلاگهارا در نتايج جستجوي خودقرار مي دهند اگر چه بستگي به اين دارد كه نتايج جستجوشامل مداخل وبلاگها باشد يا اينكه تحت الشعاع تعداد بسيار زياد صفحات وب قرار گيرند.
اگر دقيق تر به كاربرد وبلاگها نگاه كنيم،سه راه عمده وجود دارد كه از وبلاگها مي توان استفاده كرد:1- استفاده شخصي كتابداران براي روزآمد كردن اطلاعات؛2- بعنوان منابعي براي توجه كاربران؛ 3- بعنوان راهي جهت تهيه اطلاعات در مورد كتابخانه ها و خدمات آنها.
وبلاگها پيشتر توسط كتابداران در ايالات متحده آمريكا مورد استفاده قرار گرفته اند، مثلا ميتوان از وبلاگ Gary Prices resourceshelf [16]نام برد كه منابع و مقالات جديد و خواندني را در انگلستان شناسايي كرده و معرفي مي كند،حتي قبل از اينكه اين منابع در اينجا(انگلستان) شناخته شوند. به هر حال تعداد زيادي از وبلاگهاي مفيد در انگلستان وجود دارند مانند[17] paul pedley در زمينه انتشارات حقوقي موثر بر كار اطلاعاتي، وبلاگ سواد اطلاعاتي[18] Sheila webber يا phil Bradley[19] ستون نويس update كه شخصي ترين آنهاست.شما حتي مي توانيد برخي از سيستمهايي را پيدا كنيد كه كتابداران در جريان آن كار مي كنند مثل:mike gardner's metalib stuff .[20]
پيتر اسكات از كتابخانهsoskatchewan ليستي از وبلاگهاي كتابداري از سراسر دنيا را نگهداري مي كند[21].او همچنين وبلاگ خودش رادر مورد وقايع و فعاليتهاي كتابخانه تهيه مي كند[22] و خلاصه وبلاگ را بهمراه اطلاعات گسترده اي در مورد وبلاگها و Rss شامل اخبار و ابزار و راهنماهها منتشر مي كند.
كتابخانه ها بايد كاربران خود را به وبلاگهاي مناسب راهنمايي كنند، همانگونه كه براي وب سايتها و ليستهاي بحث گروهي اين كاررا انجام مي دهند؛اگرچه تعيين ارزش آنها مشكلتر است و اينكه برخي از آنها درجه جدي بودن مطالبشان پايين است. يك فيلتر اوليه ي ناهنجار ممكن است ناديده گرفته شوداما با افزودن عناويني مثل:Hate vodka و Greed تا حد زيادي راهنمايي شده و داراي يك تمركز واضحي مي شوند،نسبت به وقتيكه بيشتر انتخابها شخصي باشند،اگرچه در اين مورد كوته فكري كردن بسيار مشكل است اما به خوانندگان وبلاگها بستگي دارد.
كتابخانه ها و وبلاگها
هنوز تعداد كمي كتابخانه در انگلستان وجود دارند كه داراي وبلاگ شخصي هستند؛ معروفترين آنها وبلاگ Gateshead's مي باشد كه در اين راه پيشقدم بوده است[23]. وبلاگهاي كتابخانه ها بر اساس مقاصد خود مي توانند اهداف متنوعي داشته باشند.ارزيابي نيازهاي اوليه مهم است و اطمينان از اينكه وبلاگ فرم مناسب براي ارتباطات است.ساير احتمالات ميتوانند شامل اينها باشد:
1- راهنمايي كاربران به منابع جالب، اخبار يا منابع مفيد؛
2- نظردادن در مورد فعاليتها و وقايع ملي، محلي در حوزه IT ، كتاب و دنياي كتابخانه ها؛
3- تهيه اخبار از خدمات كتابداري و اطلاع رساني؛ و
4- تقاضاي بازخورد يا نظرات و معمولا كمك كتابخانه در به كارگيري كاربرانش؛خصوصا آنها كه تا به حال كتابخانه را به صورت فيزيكي نديده اند[24].
نگهداري از تغيير محتوي براي ابقائ علايق خوانندگان مهم است.با اينكه ما تمايل داريم در مورد وبلاگها بعنوان يك پديده ي عمومي فكر كنيم،محدوديتهاي شبكه اينترنت؛ اگر انتشارات ما محرمانه باشند؛ وجود ندارد.
عامل كليدي كه وبلاگ نويسي را آنقدر عمومي كرده اين است كه ايجاد يك وبلاگ بسيار ساده است و بر خلاف تهيه صفحات وب نياز به مهارتهاي HTML ندارد.نرم افزار مورد استفاده چهارچوبهايي با طراحي هاي مختلف و به شكلهاي انتخابي تهيه مي كند كه قادر به ايجاد يك وبلاگ در عرض چند دقيقه است.ضمنا كاربران با مهارتهاي HTML مي توانند اين موارد را تغيير دهند؛ از جمله اينكه:رنگها را تغيير دهند، يك لوگو اضافه كنند، جدول بندي را تغيير دهند يا حتي خودشان چهارچوبي جديد تهيه كنند. مداخل وبلاگ معمولا بوسيله وارد كردن متن در باكس هاي مخصوص ايجاد مي شوند، ضمنا ممكن است راههاي ساده تري هم براي ايجاد لينكها يا گرفتن شكل بندي متن وجود داشته باشد. نرم افزار وبلاگ نويسي مي تواند در يك سرور وب محلي باشد يا بوسيله تهيه كننده و ميزباني بوسيله آنها يا صفحات FTP براي يك سرور محلي استفاده شود.نرم افزار همچنين مي تواند بصورت رايگان باشد يا با پرداخت كمي پول مي توان از برخي مزاياي خاص نرم افزار ها استفاده كرد.برخي سازمانها ترجيح مي دهند كه خودشان نرم افزار ايجاد كنند.
بنابراين از نظر تكنيكي هيچ دليل براي يك سازمان وجود ندارد كه وبلاگ نداشته باشد؛ سهولت استفاده به معني سهيم شدن در ارائه اطلاعات هيچ محدوديتي با اعتماد به گستردگي شبكه ندارد. و در برخي وبلاگهاي سازماني محتوي مي تواند از طرف طيف وسيعي از مردم ارائه شود.اگر شما قصد داريد كه وبلاگ كاملا متعلق به خودتان باشد پس در راهنماهايي كه در بالا معرفي شدند برخي ابزارهاي وبلاگ نويسي وجود دارد سعي كنيد از برخي از آنها كه رايگان هم هستند استفاده كنيد.
گردآوري اخبار و خدماتRss
شما مي توانيد بخوانيد و علامت بزنيد؛ وبلاگها مثل هر صفحه وب هستند و برخي از آنها بوسيله Email هم قابل دريافت اند،اما اگر مي خواهيد تعداد زيادي از آنها را بازنگري كنيد استفاده از گردآورنده اخبار براي دسترسي به آنها آسانتر است. اين برنامه ها از تكنولوژيRss (RDF Site Summary يا Rich Site Summary يا Rich Simple Syndication )[25,26] استفاده مي كنند.اين تكنولوژي يك برچسبXML براي يك صفحه است كه به شماره اجازه مي دهد محتوي يا سرخط اخبار يك وبلاگ يا اخبار ساير سايتها را بصورت اتوماتيك به صفحه هاي وب ديگر منتقل كنيد.بنابراين شماممكن است وب سايتي را ببينيد كه شامل سرخط هايي از سايت BBC با لينكهايي به كل مطلب است.
گردآورندگان اخبار(newsfeeds ) خدماتي هستند كه با استفاده از تكنولوژيRss به شما اجازه مي دهند تا بوسيله يك صفحه تعداد زيادي منابع را دريافت كنيد. اينها مي توانند به وبلاگها يا وب سايتهاي قابل تغيير ديگر مثل راهنماههاي وب سايتها يا مواد آموزشي، روزنامه هاي محلي، ملي و اخبار راديويي، خبر نامه هاي موضوعي تخصي ومانند آن اضافه شوند. اخبار موجود ممكن است كاملا علمي باشند مثل اخبار BBC درمورد تجارت الترونيكي.شما منابعي را انتخاب كرده و از ليست هزاران خدمات موجود در آنها درخواست خود را مي دهيد و آخرين سرخط اخبار را و گاهي كل متن را از موارد انتخابي خود مي بينيد.
سر خط ها مرتبا همراه با آخرين مشاهدات شما در هر زماني كه وارد سايت يا وبلاگ مي شويد، روزآمد مي شوند.شما مي توانيد ديگر منابعي را كه به آنها بر خورد مي كنيد و در ليست موجود نيستند به آنها اضافه كنيد.(يك آيكن نارنجي رنگ xml يا Rss در يك وب سايت نشان دهنده وجود يك feed است)يك گردآورنده اطلاعات ممكن است نرم افزاري باشد كه شما از اينترنت گرفته و روي كامپيوتر شخصي خود نصب كرده ايد؛ مثلAmphetadesk[27] و FeedReader[28] يا سرويس مبتني بر وب باشد مانند:Blogline[29] , MyFeedster[30] NewsIsFree[31],، Syndic[32] كه مي تواند از هر جايي استفاده شود.برخي به شما اجازه خواهند داد كه محتوي وبلاگ خودتان را جستجو كنيد يا از تمام خدمات آن استفاده كنيد.شما اغلب مي توانيد اين جستجوها را به عناوين ساير منابع كه تنها در وقت استراحت شما روزآمد شده اند،اضافه كنيد .برخي گردآورندگان اطلاعات مي توانند بوسيلهemail شما را از وجود چنين منابعي مطلع كنند. اين براي جستجوهاي ذخيره شده و برخي وبلاگها مفيداست ولي براي تغييرات سريع در اخبار سايتهايي مثلBBC توصيه نمي شود.براستي بسيار آسان است،كه شما فقط منابعي را كه بنظرتان جالب تر است انتخاب كنيد وسپس سراغ ساير منابع برويد.و اگر شما چند روز مطالب خود را چك نكنيد ممكن است صدها مورد براي ديدن داشته باشيد بنابراين ممكن است نياز به به اصلاح در مورد مطالبي كه مي خوانيد داشته باشيد.
گردآورندگان اخبار تمايل به استفاده بصورت شخصي دارند تا بعنوان يك سرويس كتابخانه اي ، ولي تعدادي از آنها در زمينه هاي تخصصي هم وجود دارند براي مثال: EEVL OneStep Jobs[33] كه تقاضاهاي استخدام كارهاي تكنولوژيكي را با هم از تمام منابع پيوسته جمعآوري مي كند.چنين گردآورنده هايي ممكن است شامل صفحات وب تخصصي يا منابع سازماني باشند. كتابخانه ها مي تواننند از اين تكنولوژي براي علايق خاص جامعه استفاده كننده از وبلاگهاي خود جهت جستجو كردن استفاده كنند،هم بصورت فردي و هم بعنوان گردآورنده اي براي كنارهم قراردادن گروهي ازگردآورندگان مربوط بهم .ناشران محتوي خدمات خودرا بوسيله يRss توسعه مي دهند، بنابراين واضح است كه پتانسيلي براي خدمات جديد به كاربران وجود دارد.
اين يك نظر شتابزده است، امادر برخي از منابع دنبال مي شود؛ببينيد ديگران چه كاري كرده اند و درنظر بگيريد آيا خدمات شما مي توانست از"انقلاب وبلاگ نويسي" مناسب باشد.
ترجمه: طاهره كرمی
